Błędy przy robieniu świec sojowych: tunelowanie, szron, mokre plamy, zapadnięty wierzch

Każdy, kto zrobił więcej niż trzy świece, miał przynajmniej jeden z poniższych problemów. Dobra wiadomość: prawie wszystkie mają jedną lub dwie konkretne przyczyny, a większość da się naprawić bez wyrzucania partii. Poniżej lista od najczęstszych.

Tunelowanie: świeca pali się tylko w środku

Wokół knota powstaje coraz głębszy tunel, a przy ściankach zostaje pierścień nietkniętego wosku. To najczęstszy problem i w zdecydowanej większości przypadków wina knota, nie wosku.

• Przyczyna 1: knot za mały. Płomień nie daje dość ciepła, żeby roztopić taflę do brzegu. Naprawa w następnej partii: rozmiar w górę. Tabela w poradniku o knotach.
• Przyczyna 2: za krótkie pierwsze palenie. Wosk ma pamięć: jeśli pierwszą taflę zgasisz po godzinie, każde kolejne palenie zatrzyma się na tej samej średnicy. Pierwsze palenie prowadź do pełnej tafli (2-4 godziny).
• Przyczyna 3: za dużo olejku lub barwnika. Zatykają knot i zmniejszają płomień.
• Przyczyna 4: za wysokie, wąskie naczynie. Na dole brakuje tlenu.

Szron (frosting): białe, krystaliczne plamy

Białawy, śnieżny nalot na powierzchni lub bokach świecy, szczególnie widoczny na kolorowych. To naturalna cecha wosku sojowego: krystalizacja trójglicerydów przy zmianie temperatury. Nie wpływa na palenie ani zapach, to wyłącznie kwestia estetyki.

• Ograniczysz go przez powolne stygnięcie w ciepłym pomieszczeniu, podgrzanie naczyń przed zalaniem, zalewanie w dolnej granicy zakresu (55-60°C) i unikanie wahań temperatury podczas przechowywania.
• Nie wyeliminujesz całkowicie w czystej soi. Jeśli szron ci przeszkadza, rozważ wosk z dodatkiem kokosu lub gotową mieszankę sojową „low frost”.
• Ukryjesz go, zostawiając wosk w naturalnym kremowym kolorze: na białym szron jest niewidoczny.

Mokre plamy (wet spots): wosk odstaje od szkła

Miejsca, w których wosk odkleił się od ścianki i wygląda, jakby pod nim była wilgoć. To pęcherz powietrza między woskiem a szkłem, powstający, gdy wosk kurczy się przy stygnięciu szybciej, niż przylega do naczynia. Także problem czysto kosmetyczny.

• Podgrzej naczynia do 40-50°C przed zalaniem.
• Zalewaj w 55-65°C, nie wyżej.
• Zapewnij powolne, równomierne stygnięcie: bez przeciągów, nie na zimnym blacie, świece ustawione w odstępach.
• Umyj i odtłuść szkło: resztki i kurz sprzyjają odklejaniu.
• Gotową świecę z plamą możesz podgrzać opalarką od zewnątrz; czasem wosk ponownie przylega.

Zapadnięty wierzch, dziura wokół knota

Wosk zapada się w środku podczas stygnięcia, czasem tworząc krater lub dziurę sięgającą w głąb. Przyczyna: zalanie zbyt gorącym woskiem (powyżej 70°C) albo zbyt szybkie stygnięcie zewnętrznej warstwy. Naprawa: zalewaj przy 55-65°C, a jeśli krater już jest, zrób drugie zalanie cienką warstwą wosku podgrzanego do 65-70°C lub wygładź wierzch opalarką. Temperatury dla poszczególnych wosków: temperatura wosku sojowego.

Chropowaty, grudkowaty wierzch

Powierzchnia wygląda jak skórka pomarańczy albo ma widoczne grudki. Przyczyna: zalanie zbyt zimnym woskiem (poniżej 50°C), który już zaczął krystalizować w dzbanku, albo przeciąg podczas stygnięcia. Naprawa: podgrzać dzbanek z woskiem do 60°C i zalać ponownie; gotowy wierzch wygładzić opalarką.

Kopcenie i czarny dym

• Knot za długi: przytnij do 5-6 mm przed każdym paleniem.
• Knot za duży: płomień 4-5 cm, tańczy, szkło bardzo gorące. Rozmiar w dół.
• Za dużo olejku: niezwiązany olejek spala się nierówno. Max 10%.
• Przeciąg: chwiejący się płomień kopci zawsze. Przestaw świecę.
• Pigment zamiast barwnika: kredka, mika, przyprawy. Tylko barwniki rozpuszczalne do świec.

Grzyb na knocie

Kulka węgla na końcówce knota, która rośnie podczas palenia i powoduje kopcenie oraz duży płomień. Powstaje, gdy knot pobiera więcej wosku i olejku, niż jest w stanie spalić: knot za duży dla ilości olejku, olejku za dużo, albo barwnik osiadł na knocie. Przycinaj knot przed każdym paleniem, a w następnej partii zejdź o rozmiar knota lub 1-2% olejku.

Słaby zapach

Cała technika od strony zapachu: jak zrobić świecę zapachową.

Wypacanie olejku: kropelki na powierzchni

Olejek wydostaje się z wosku i tworzy kropelki lub tłustą warstwę na wierzchu i ściankach. Przyczyny: dawka powyżej 10%, olejek dodany do zbyt zimnego wosku, za krótkie mieszanie, albo duże wahania temperatury (świeca stała w słońcu lub przy grzejniku). Naprawa: zetrzyj olejek ręcznikiem papierowym przed paleniem; w kolejnej partii zmniejsz dawkę i wydłuż mieszanie do 2 minut przy 80°C.

Pęknięcia w wosku

Rysy i pęknięcia przechodzące przez wierzch lub bok świecy. Prawie zawsze zbyt szybkie stygnięcie: zimne naczynie, zimna kuchnia, lodówka. Zalewaj w ciepłym pomieszczeniu, do podgrzanych naczyń, i nie ruszaj świec przez kilka godzin. Powierzchniowe pęknięcia wygładzisz opalarką.

Knot tonie, świeca gaśnie

Roztopiony wosk zalewa knot i płomień gaśnie. Knot jest za mały, za długi i zgięty, albo za dużo olejku zmiękczyło wosk. Doraźnie: wylej nadmiar roztopionego wosku na papier, przytnij knot i zapal ponownie. W następnej partii rozmiar knota w górę.

Świeca pali się nierówno, tafla przesunięta w jedną stronę

Knot nie jest wycentrowany lub świeca stoi w przeciągu. Zgaś, wyprostuj ciepły knot patyczkiem, przestaw świecę. W przyszłości sprawdzaj centrowanie zaraz po zalaniu, gdy wosk jest jeszcze płynny.

Jak testować, żeby nie powtarzać błędów

1. Zmieniaj tylko jedną rzecz na raz między partiami: knot, dawkę olejku albo temperaturę, nigdy wszystko razem.
2. Zapisuj każdą partię: wosk, olejek i dawka, barwnik, knot, temperatury, data zalania, obserwacje z palenia.
3. Testuj po 14 dniach, nie po jednym.
4. Pal testowo w cyklach 3-4 godzin i zapisuj średnicę i głębokość tafli oraz wygląd płomienia po każdej godzinie.

Cały proces bez błędów opisaliśmy krok po kroku w poradniku jak zrobić świece sojowe. Zasady palenia, które zapobiegają połowie powyższych problemów już w gotowej świecy: instrukcja palenia świecy sojowej.